////

Kategoria Słowniczek pojęć

Słowniczek pojęć, który udostępniamy zawiera wiele haseł ułatwiających posługiwanie się właściwa terminologią związaną ze światem głuchych oraz językiem migowym.

Hasło Opis
APARAT SŁUCHOWY Urządzenie służące do wzmacniania głośności dźwięków u osób z dysfunkcją słuchu.
APARAT SŁUCHOWY NAKŁADANY NA ZĘBY Unikalny aparat, który wykorzystuje przewodnictwo kostne – jest on zupełnie niewidoczny, łatwy do włożenia i zdjęcia, może być Wykorzystywany przez ludzi z jednostronnym uszkodzeniem słuchu. Sam aparat umieszczany jest na zębach trzonowych, a niewielki mikrofon, który przesyła dźwięki do niego umieszczany jest za uchem.
ARBITRALNOŚĆ ZNAKU Znak migowy, którego forma nie ma bezpośredniego związku z rzeczywistością pozajęzykową. Jest to przeciwieństwo ikoniczności znaku.
AUDYZM Termin używany do określenia dyskryminacji lub stereotypów na temat ludzi G/głuchych. Osoba o audystycznym nastawieniu przyjmuje założenie, że kultura osób słyszących jest lepsza i bardziej pożądana niż kultura G/głuchych, i że G/głusi są mniej zdolni i sprawni niż ludzie słyszący. Tak więc audyzm stanowi przekonanie, że życie bez słuchu jest daremne i nieszczęśliwe. Utrata słuchu jest tragedią, a G/głusi powinni identyfikować się z ludźmi słyszącymi. Tego rodzaju forma dyskryminacji występuje wtedy, gdy osoba G/głucha jest posądzona o niezdolność do wykonania zadania, pracy, zachowania – tylko z tego powodu, że nie słyszy. Zjawisko audyzmu może wystąpić również między członkami społeczności G/głuchych. G/głusi, którzy nie identyfikują się z językiem migowym, ani kulturą Głuchych, często uważają siebie za lepszych od tych, którzy porozumiewają się w języku wizualno-przestrzennym i identyfikują się ze swoją kulturą. Termin ten może być również użyty w odniesieniu do G/głuchych, którzy dyskryminują ludzi słyszących (DEFIZM). Postawa taka wynika z długoletniej dyskryminacji oraz lekceważenia potrzeb osób niesłyszących, co doprowadziło do rozwoju wśród G/głuchych szowinistycznego przekonania, że lepszy jest ten, kto nie słyszy.
BEZOKOLICZNIK Forma czasownika, która wyraża czynności lub stan zazwyczaj bez określenia czasu, rodzaju, liczby, trybu, strony. np. żyć, jeść, pisać, robić.
CECHA DYSTYNKTYWNA W językoznawstwie: cecha dystynktywna – to cecha konieczna do identyfikacji jednostki językowej. Ogólne znaczenie słowa „DYSTYNKTYWNY” to odróżniający się, wyróżniający.
CODA SŁYSZĄCE DZIECKO GŁUCHYCH RODZICÓW (ang. Child of Deaf Adult) osoba wychowywana przez G/głuchych rodziców bądź G/głuchych opiekunów. CODA to, w większości, osoby słyszące, wychowane w środowisku komunikacji wizualno-przestrzennej (patrz PJM). Często napotykają one w swoim życiu trudności związane z normami społecznymi i kulturowymi świata słyszących, różniącymi się od norm występujących w społeczności G/głuchych. Statystyki pokazują, że ponad 90% G/głuchych rodziców ma słyszące dzieci. Wielu CODA identyfikuje się zarówno z kulturą Głuchych, jak i kulturą słyszących. Jednakże życie w dwóch światach może prowadzić do poczucia zagubienia czy rozchwiania tożsamościowego. Często jedną z ról, jaką CODA pełni w rodzinie G/głuchych już od najmłodszych lat, jest rola tłumacza języka migowego na język polski i odwrotnie. CODA to też ta osoba, która na drodze wielu negatywnych doświadczeń z niesłyszącymi, nie identyfikuje się ze światem G/głuchych i nie akceptuje go (patrz PATERNALIZM).
CODA NEGATYWNY Osoba, która identyfikuje się ze światem słyszących oraz przejawia paternalizm wobec G/głuchych.
CODA POZYTYWNY Osoba, która identyfikuje się tożsamościowo ze światem, a zatem również z kulturą Głuchych.
CZASOWNIKI KIERUNKOWE Przy użyciu tego czasownika już na początku określamy informację o podmiocie i obiekcie, gdzie jest początek a gdzie koniec wypowiedzi. Przy użyciu czasownika kierunkowego należy już na początku określić odbiorców pewnej czynności, a potem użyć czasownika kierunkowego pomiędzy odbiorcami wypowiedzi.
CZASOWNIKI OBIEKTOWE Użycie tego rodzaju czasowników jest możliwe, gdy posiadamy informacje o podmiocie, jaki ma kształt bądź wielkość oraz jak czynność jest wykonywana, np. MYĆ, możemy myć włosy, okno, podłogę, ale dla każdego „MYCIA” znak będzie pokazany adekwatnie do wykonywanej czynności.
CZASOWNIKI PROCESOWE To czasowniki, dzięki którym pokazujemy pewną zmianę, proces który zachodzi np. podczas gdy coś się powiększania, maleje, rośnie, zmniejsza. Używając jednego znaku i dynamiki pokazujemy właściwy czasownik procesowy. Podobnie jak przy innych elementach gramatycznych języka migowego, tak i w tym wypadku potrzebna jest mimika, kiedy coś rośnie nadymamy policzki, kiedy coś maleje wciągamy powietrze.
CZASOWNIKI PRZESTRZENNE To czasowniki, które zawierają już informację o obiekcie, o miejscu wykonywania czynności i w jaki sposób ta czynność jest wykonywana.
CZASOWNIKI ZGODY To czasowniki, przy użyciu których możemy określić ilość, liczbę podmiotów oraz informację o osobie w kontekście gramatycznym. Czasowniki zgody dzielimy na CZASOWNIKI KIERUNKOWE i OBIEKTOWE.
CZASOWNIKI ZWYKŁE To czasowniki, które przyjmują formę bezokolicznika w związku z tym nie zawierają żadnej dodatkowej informacji. Przedstawiają tylko wykonywaną czynność, dlatego nie dowiemy się w jakiej są strukturze gramatycznej, w jakiej przestrzeni ani nie dowiemy się nic o danym obiekcie. Przez to, że czasownik przyjmuje formę bezokolicznika, bardzo ważne jest dołożenia przed czasownikiem zaimka osobowego bądź dzierżawczego abyśmy wiedzieli kto wykonuje jaką czynność.
DESYGNAT Każdy konkretny obiekt pasujący do nazwy, lub ściślej – każda rzecz oznaczana przez dany wyraz, pojęcie lub znak. Na przykład desygnatem słowa „pies” jest obiekt, o którym można zgodnie z prawdą powiedzieć, że jest psem.
DIAGRAF Dwuznak, zestaw dwóch liter, odpowiadający jednej głosce w języku polskim, np.: sz, cz, rz, ch.
EKWIWALENTY TŁUMACZENIOWE Odpowiedniki znaków migowych. Jeden znak wyrażony takimi samymi parametrami (układ, lokalizacja, ruch, początkowa orientacja dłoni) może mieć rożne znaczenia, np. „ocena” i „promotor”.
FONOGESTY Uzupełnienie języka mówionego układami dłoni, obrazującymi dźwięki, ustawianymi w określonych pozycjach przy twarzy, dzięki którym język ten staje się bardziej wyrazisty. Każdy język, do którego zostały stworzone fonogesty, posiada swoje własne układy dłoni/znaki. Fonogesty zostały wynalezione, ponieważ wiele dźwięków mowy, podczas ich wymawiania, jest do siebie bardzo podobna, co znacznie utrudnia odczytywanie mowy z ruchu ust.
FORMANTY Stosowane w przekazie migowym, głównie przyrostki i przedrostki w wyrazach pochodnych np. „praca” – „praca-ować”
GESTOGRAFIA UKŁADÓW PALCÓW Na naszej platformie SPECJALNE UKŁADY DŁONI. Ponieważ nie wszystkie występujące w znakach ideograficznych układy palców można odnieść do alfabetu palcowego (PJM, IS, ASL), czy też podstawowych znaków liczb, dodatkowo opisanych zostało 25 nietypowych układów palców, oznaczonych zestawem dwóch lub trzech liter (pierwsza zawsze jest dużą literą, a jedna lub dwie następne to małe litery np. Bkz), dzięki którym łatwiej określić układ dłoni do poszczególnego znaku migowego.
GŁUCHONIEMY Osoba, która wskutek głuchoty nie opanowała mowy, nie posługuje się nią i nie rozumie jej na drodze odczytywania z ust.
GŁUCHOTA PERILINGWALNA Uszkodzenie słuchu w stopniu znacznym lub głębokim, powstałe w okresie opanowywania języka (od 3 do 5 roku życia).
GŁUCHOTA POSTLINGWALNA Uszkodzenie słuchu w stopniu znacznym lub głębokim, powstałe po opanowaniu mowy (po 4-5 roku życia). W tym przypadku mowa jest już Ukształtowana, a oddziaływanie rewalidacyjne nastawione jest na zachowanie tej umiejętności oraz kształtowanie percepcji mowy drogą Odczytywania z ust wspartą szczątkowym odbiorem słuchowym.
GŁUCHOTA PRELINGWALNA uszkodzenie słuchu w stopniu znacznym lub głębokim, powstałe w okresie przed opanowaniem mowy jako środka porozumiewania się, a więc o charakterze dziedzicznym, powstałe w okresie życia płodowego, w okresie okołoporodowym lub później (do 2-3 roku życia). W tym okresie mowa nie rozwija się w sposób spontaniczny.
GŁUCHY/głuchy „Głuchy” pisane dużą literą odnosi się do członkostwa w kulturze Głuchych, jej norm, wartości, przekonań, które różnią się od kultury słyszących. Duża litera „G” służy zdeklarowaniu, że stan głuchoty jest raczej przynależnością kulturową, a nie stanem zdrowia. Termin „głuchy” pisany małą literą, określa osobę, która charakteryzuje się głęboką (powyżej 90dB) utratą słuchu. Jej możliwości percepcyjne drogą słuchową są tak ograniczone, że nie jest w stanie, w sposób naturalny, opanować języka mówionego, czy też naturalnie używać go w codziennej komunikacji. Zapis w niniejszym Podręczniku „G/głuchy” odnosi się do obu grup.
IKONICZNOŚĆ ZNAKU Znak migowy, który opiera się na względnym podobieństwie do przedmiotu oznaczanego, lub danej czynności. Znaki te stanowią symbole, które mogą wywoływać u odbiorcy psychiczny obraz przedmiotu lub czynności. Jest to częsta sytuacja, która zachodzi w PJM, ze względu na naturalną modalność wizualno-przestrzenną np.: pić, jeść, dom.
IMPLANT PNIOWY Elektroniczne protezy wszczepiane do pnia mózgu, które stymulują jądra nerwu ślimakowego. Ten typ implantu może być stosowany przez osoby z uszkodzonym nerwem słuchowym, szczególnie w przypadku głuchoty obustronnej.
IMPLANT ŚLIMAKOWY Elektroniczna proteza, która ma zastąpić nieczynne komórki zmysłowe w uchu wewnętrznym. Umożliwia bezpośrednią stymulację elektryczną zakończeń włókien nerwowych, w celu wywołania wrażeń słuchowych. Implant może być zastosowany wówczas, gdy następuje: (1) obustronna, całkowita utrata słuchu; (2) obustronny, głęboki niedosłuch; (3) klasyczne aparaty słuchowe nie powodują poprawy słyszenia; (4) brak innych, poważnych problemów zdrowotnych; (5) gotowość do wzięcia udziału w długotrwałym treningu słuchowym.
IMPLANT UCHA ŚRODKOWEGO Klasycznym przykładem jest implant Baha, który jest wszczepiany do ucha środkowego i zastępuje uszkodzone przewodnictwo kostne. Implant Baha zwany jest również implantem zakotwiczonym (kostnym) na przewodnictwo kostne lub aparatem słuchowym zakotwiczonym w kości. Jego istotnym elementem jest tytanowy pręt wszczepiany
IMPLANTOWCY Osoby, które poddały się zabiegowi wszczepienia implantu czyli zaimplantowani (poprzez implant ślimakowy, o dwuczęściowej budowie – jedna część wczepiana jest do ucha wewnętrznego, a druga na zewnątrz, tuż za uchem). Osoby te często zalicza się do grupy niedosłyszących lub słabosłyszących, jednak często nie są one akceptowane przez środowisko G/głuchych. Zaimplantowanie daje możliwość poznania świata słyszących i szansę na normalne życie. Często jednak nie pozwala na akceptację zarówno ze strony słyszących, jak i G/głuchych. Z reguły oznacza to brak silnie określonej tożsamości społecznej. Jest to jeden z głównych problemów osób żyjących na „granicy dźwięku”. Oczywiste jest to, że istnieją wyjątki, które świetnie adaptują się w świecie G/głuchych. Są to osoby, których przynależność (słyszący – G/głuchy) nie zawsze jest jasno określona.
JĘZYK MACIERZYSTY Język pierwszy. Językiem macierzystym jest ten, którym posługują się rodzice, przekazujący swój język potomkom. To identyfikacja. W przypadku osób niesłyszących, uszkodzenie słuchu determinuje język pierwszy – język migowy.
JĘZYK MIGANY Sztucznie utworzony subkod migany języka naturalnego – forma przekazu kinestetycznego, wykorzystująca znaki języka migowego i gramatykę języka narodowego, występująca zawsze w połączeniu z mową lub wyraźną artykulacją. Określenie „JĘZYK MIGANY” stosuje się również do SYSTEMU JĘZYKOWO-MIGOWEGO. Języki migane wykorzystywane są w wielu krajach w nauczaniu dzieci niesłyszących, jako element metody oralno-migowej.
JĘZYK MIGANY (pełny) Realizowany poprzez pokazywanie znaków migowych i alfabetu palcowego zgodnie z szykiem języka fonicznego, nie artykułując przy tym głośno wypowiedzi, np. szyk: Czy lubisz czytać książki? Znaki migowe: „czy” + „lubić” + „czytać” + „książka”. Alfabet palcowy: „czy” + „lubić + isz” + „czytać” + „książka + i”?
JĘZYK MIGANY (uproszczony) Przekaz polega na pokazywaniu znaków migowych zgodnie z szykiem polskiego języka fonicznego. W tej odmianie nie artykułuje się głośno wypowiedzi, np. szyk: Czy lubisz czytać książki? Znaki migowe: „czy” + „lubić” + „czytać” + „książka”.
JĘZYK MIGOWY W pojęciu sensu stricte to po prostu zestaw, zbiór znaków mimicznych lub pantomimicznych, określających poszczególne litery, słowa lub (rzadko) zwroty. W pojęciu sensu largo (potocznym) to sposób porozumiewania się manualnego, za pomocą znaków mimicznych i pantomimicznych, zwanych znakami migowymi.
KLASYFIKATOR To kształt dłoni, który może być stosowany w celu przedstawienia informacji określonej cechy, np.: kształtu, rozmiaru, ułożenia w przestrzeni. Klasyfikator jest znakiem ikonicznym, który nie może występować jako samodzielny znak. Używając klasyfikator wcześniej musimy nazwać dany obiekt, aby było wiadomo do czego się odnosi. Podczas pokazywania klasyfikatorów bardzo ważne jest utrzymanie kontaktu wzrokowego z danym klasyfikatorem i podążaniem wzroku za jego ruchem. Nadawca przenosi wzrok na swoje dłonie na cały czas wykonywania przekazu klasyfikatorowego.
KOŃCÓWKI FLEKSYJNE W odniesieniu do systemu językowo-migowego (pełnego) to odmieniona część wyrazu, która w myśl zasady SJM musi zostać przeliterowana za pomocą znaków daktylograficznych czyli alfabetu, np. „plamisty” – znak „plama” + przeliterowanie „isty”.
KULTURA GŁUCHYCH Termin odnoszący się wyłącznie do ruchu społecznego, którego wyznacznikiem jest doświadczenie głuchoty, w kontekście kultury. Postrzeganie głuchoty jako niepełnosprawności nie mieści się w ramach tego terminu. Mówiąc o kulturze Głuchych, mamy na myśli członkostwo w tej kulturze. Wyznacznikiem, który definiuje owo członkostwo nie jest stopień utraty słuchu, ale poczucie tożsamości, przynależności do tej grupy, jej akceptacja oraz bycie akceptowanym. Istotnym spoiwem tej społeczności jest język migowy (w Polsce – polski język migowy), który, jak każdy język foniczny, posiada swoją historię, ulega zmianom, wpływa na postrzeganie otaczającego świata. Taki obraz świata przekazywany jest następnym pokoleniom. Wspólne doświadczenia tj. uczęszczanie do szkół dla niesłyszących czy borykanie się z problemami życia w świecie słyszących, dopełniają obrazu odrębności kulturowej Głuchych.
LICZEBNIKI INKORPOROWANE To liczebniki które zawierają w sobie liczbę, desygnat, którego ta liczba dotyczy i ewentualnie czas gramatyczny.
LOKALIZACJA (w odniesieniu do znaku migowego) Element dystynktywny w każdym znaku języka migowego. Konkretne miejsce w obszarze ciała, wykonywanego znaku np. naturalnie przed sobą, lewy dołek strzelecki, na wysokości pasa itp. Podobnie jak „ruch” czy „układ” jest bardzo istotny dla przekazu znaku.
METODA DAKTYLNA Jeden z czterech elementów metody kombinowanej. Są to systemy ustno-ręczne (daktylografia, fonogesty).
METODA KOMBINOWANA Celowy i wypracowany sposób nauczania z wykorzystaniem elementów z czterech podstawowych metod (oralnej, słuchowej, daktylnej i migowej). Ma ona na celu rozwijać mowę dzieci głuchych. W zależności od poziomu percepcyjnego i umysłowego dziecka, dobierana jest odpowiednia metoda. Wspólnym mianownikiem czterech metod jest wzrokowa percepcja pisma oraz odbiór wzrokowo-czuciowy przekazywanych treści.
METODA MIGOWA Jeden z czterech elementów metody kombinowanej. To systemy językowo-migowe, mimika, pantomimika.
METODA ORALNA Jeden z czterech elementów metody kombinowanej. To ekspresja słowna, wzrokowa percepcja mowy (odczytywanie z ust).
METODA SŁUCHOWA Jeden z czterech elementów metody kombinowanej. To słuchowa percepcja mowy (trening słuchowy, wychowanie słuchowe), logorytmika.
MIMIKA Ruchy mięśni twarzy, wyrażające myśli, emocje, przeżycia, nastroje, a także postawy wobec innych ludzi oraz bieżące komentarze do toczącej się komunikacji. W języku migowym mimika jest kluczowa. Jest też kontekstowa, czyli w 100% zależna od kontekstu. Nie można mimiki przypisać na stałe do jednego znaku czy wyrażenia, jest za to często przypisana do określonych gestów. Poprzez mimikę twarzy, ruchy głowy i tułowia tworzymy strukturę gramatyczną, tworzymy pytania, przeczenia, zdania rozkazujące czy oznajmujące. Wyróżniamy 7 przykładów ekspresji twarzy w trakcie nadawanie komunikatów w języku migowym: 1. Pytanie ogólne (uniesienie brwi, nachylenie ciała do przodu). 2. Pytanie szczegółowe (ściągnięcie brwi, nachylenie ciała do przodu). 3. Negacja (zaprzeczenie głową). 4. Potwierdzenie (kiwanie głową lub marszczenie nosa). 5. Asertywność (szybkie kiwnięcie głową). 6. Zaskoczenie (uniesienie brwi i otwarcie ust). 7. Wątpliwość (ściągnięcie brwi i nachylenie podbródka w dół).
NATYWNY GŁUCHY Głuche dziecko głuchych rodziców.
NIEDOSŁYSZĄCY Osoba, u której ubytki słuchu stwarzają trudności w naturalnym opanowaniu języka mówionego (nawet przy pomocy aparatów słuchowych), ale nie w tak poważnym stopniu, jak u osoby niesłyszącej. Osoba niedosłysząca ma też trudności ze zrozumieniem mowy bez użycia aparatów słuchowych, lecz w sprzyjających warunkach może ją zrozumieć za pomocą tychże protez.
NIEMY Osoba, która nie opanowała mowy dźwiękowej, będąc osobą słyszącą.
NOTACJA GRAFICZNA Zestaw symboli piktograficznych w postaci strzałek uzupełniających na fotografii lub rysunku znaku migowego; kierunek i sposób wykonania ruchu.
OGŁUCHŁY Osoba, która utraciła słuch w późniejszym okresie życia (patrz. głuchota perilingwalna, głuchota postlingwalna).
ORALIZM Metoda nauczania niesłyszących wyłącznie języka dźwiękowego i mowy.
ORIENTACJA DŁONI (w odniesieniu do znaku migowego) Element dystynktywny w każdym znaku języka migowego. Ułożenie dłoni w stosunku do ciała odróżniające znaki migowe, często posiadające ten sam „UKŁAD”, „LOKALIZACJĘ” i „RUCH”, np. znaki: „sprawa” i „drukować”.
PARAMETRY ZNAKU (w odniesieniu do znaku migowego) Elementy dystynktywne w każdym znaku języka migowego. Głównymi parametrami znaku są: UKŁAD, LOKALIZACJA, RUCH oraz ORIENTACJA DŁONI.
PATERNALIZM Kontrolowanie, ochranianie i kierowanie niektórych jednostek lub grup społecznych, niewystarczająco kompetentnych do kierowania własnym postępowaniem, przez inne jednostki lub grupy. Przejawem paternalizmu wobec środowiska G/głuchych jest postawa wyrażająca się w ciągłym zastępowaniu ich we wszystkim, co robią. Fakt ten łączy się z tym, że niektórzy słyszący często uważają G/głuchych za osoby niepełnosprawne, nie będące w stanie samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie.
PERCEPCJA WZROKOWO-SŁUCHOWA Odbiór mowy za pomocą zmysłu wzroku i słuchu równocześnie. Zjawisko to występuje u osób z uszkodzeniem słuchu, wykorzystujących sprawny narząd słuchu w procesie odbioru informacji i równocześnie odczytujących mowę z ust oraz ewentualnie znaki migowe podczas przekazu w systemie językowo-migowym. Nakładanie się na siebie i uzupełnianie bodźców wzrokowych i słuchowych, nawet wówczas, gdy bodźce słuchowe mają charakter w znacznym stopniu ograniczony, pozwala na znaczne zwiększenie efektywności odbioru.
PĘTLA INDUKCYJNA Pętla indukcyjna jest urządzeniem elektronicznym używanym w miejscach publicznych kompleksowo dostosowanych do potrzeb osób niedosłyszących. Poprawna nazwa urządzenia to system induktofoniczny. Pętle indukcyjne zostało opracowane aby ułatwić czystszy odbiór i lepszą interpretację informacji dźwiękowych dla osób niedosłyszących. Przestrzenie wyposażone w system induktofoniczny zazwyczaj są oznakowane, międzynarodowym znakiem (przekreślone białe ucho na niebieskim tle, a w dolnym prawym rogu duża litera „T”).
PIDGINGI MIGOWE/PIDŻINY (POLSKI MIGOWY) Języki mieszane, pół sztuczne. W polskim odniesieniu to nakładanie dwóch fragmentarycznych procesów językowego wyrażania: mówienia i migania. Oba języki mieszają się w różnym stopniu, co do reguł gramatycznych i słownika znaków językowych, charakterystycznych dla każdego z nich, tworząc język inny. Często przybiera on strukturę niepodobną ani do polskiego języka dźwiękowego, ani do PJM (polskiego języka migowego). Pojawiają się też elementy, których nie posiada żaden z tych języków. Strukturę wypowiedzi może cechować zarówno krótka, nierozbudowana forma oraz ubogi, ograniczony słownik i uproszczona gramatyka, jak i forma bardziej rozbudowana. Nigdy nie są to języki o strukturze jednorodnej.
PODA – RODZICE DOROSŁYCH OSÓB GŁUCHYCH SŁYSZĄCY RODZICE POSIADAJĄCE GŁUCHE DZIECI – (ang. Parents of deaf adults). Rodzice, którzy wychowują głuche dzieci.
POLIGESTIA MIGOWA Odwrotność polisemii, zjawisko występowania w języku migowym dwóch lub więcej różnych znaków ideograficznych, określających to samo pojęcie, w zależności od kontekstu np. „odpowiadać” – (1) odpowiadać na pytanie; (2) odpowiadać za coś.
POLISEMIA MIGOWA Oznacza wielofunkcyjność znaku migowego – ten sam znak migowy może mieć różne znaczenia np. „umieć” i „wiedzieć”.
POLSKI JĘZYK MIGOWY (PJM) Polski język migowy (PJM) jest naturalnym językiem wizualno-przestrzennym społeczności G/głuchych w Polsce, szczególnie u osób pochodzących z rodzin, w których głuchota przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. W odróżnieniu od języków fonicznych, wypowiedzi są konstruowane na gruncie modalności wzrokowej, a nie słuchowej. Polski język migowy posiada własną strukturę gramatyczną: składnię, morfologię, fonologię, a nawet fonetykę. Każdy język wizualno-przestrzenny, w tym także PJM, posiada specyficzne cechy, tj. klasyfikatorowość, niemanualność, symultaniczność, kierunkowość.
PROTETYK SŁUCHU Osoba, której zadaniem jest dokładna ocena stopnia i charakteru niedosłuchu u pacjenta, u którego lekarz specjalista ustalił wskazania do protezowania słuchu. Na tej podstawie protetyk słuchu dobiera, odpowiednie dla danego pacjenta, urządzenie poprawiające słuch.
PROZODIA JĘZYKA MIGOWEGO/ELEMENTY PROZODYCZNE WYPOWIEDZI Występujący w przekazie informacji za pomocą znaków języka migowego zespół cech współuczestniczących, obejmujących tempo przekazu, akcenty mimiczne i pantomimiczne, gesty nieskodyfikowane, modyfikacje znaków migowych wynikające z kontekstu, a także instrumentację migową. Cechy prozodyczne wypowiedzi za pomocą znaków języka migowego odpowiadają takim cechom prozodycznym mowy jak: tempo, akcent wyrazowy i zdaniowy, modulacja, intonacja itp. W znacznym stopniu wzbogacają wypowiedź.
PRZEDZNAKI PŁCI Jednokrotne wykonanie znaku „mężczyzna” lub „kobieta”. Przedznaki płci stosuje się bez równoległego mówienia, a ich zastosowanie w formie poprzedzającej określony znak ideograficzny precyzuje wybór właściwego pojęcia np. przez dodanie do znaku „nauczać” męski przedznak płci, czyli jednokrotne wykonanie znaku „mężczyzna”, tworzymy słowo „nauczyciel”. Przedznaki płci stosuje się głównie w SJM niemniej są konieczne również w PJM, gdy trzeba doprecyzować płeć osoby nieobecnej, nieznanej rozmówcom.
REGULATORY Środki niewerbalne, patrząc z punktu widzenia języków fonicznych, zawarte w głosie mówiącego, np. intonacja czy akcent, których użycie jest wyrazem przestrzegania społecznych norm zachowania podczas konwersacji. Konwersacje w polskim języku migowym wymagają przede wszystkim wspólnego pola uwagi wzrokowej nadawcy i odbiorcy. Zanim osoba G/głucha przekaże odbiorcy wizualne informacje, zwraca na siebie jego uwagę – nie głosem, lecz machnięciem ręką, dotknięciem, stuknięciem w stół, miganiem światła itp. mechanizm ten zazębia się z przestrzeganiem reguły naprzemienności ról podczas wizualnej konwersacji.
RUCH (w odniesieniu do znaku migowego) Element dystynktywny w każdym znaku języka migowego. Ruch może być szybki, krótki, po łuku, w dół, zawsze w stosunku do osoby wykonującej znak. Podobnie jak „lokalizacja” czy „układ” jest bardzo istotny dla przekazu znaku.
SIGNWRITING Pismo migowe. Metoda zapisu znaków w języku migowym, która została stworzona przez Valerie Sutton w 1974 roku na prośbę badaczy języka migowego z Kopenhaskiego Uniwersytetu w Danii.
SODA SŁYSZĄCE RODZEŃSTWO GŁUCHYCH RODZICÓW – (ang. Sibling of Deaf Adult). Słyszące dzieci, które wychowały się z G/głuchym rodzeństwem.
SURDOPEDAGOGIKA Dyscyplina pedagogiki specjalnej, która obejmuje nauczanie i wychowanie jednostek z wadą słuchu. Problematyka obejmuje zagadnienia wczesnej interwencji – począwszy od możliwości wykrycia wady słuchu, poprzez określenie przyczyn, jak również pełną, obiektywną i wieloaspektową diagnozę oraz zastosowanie różnych form i metod postępowania rewalidacyjnego. Różny stopień ubytku słuchu, a także zróżnicowane możliwości poznawcze jednostek z uszkodzonym słuchem, wyznaczają określone potrzeby edukacyjne. Problem ten dotyczy rysu historycznego i kształtowania się myśli surdopedagogicznej, poczynając od starożytności, po czasy współczesne. Ewolucja poszczególnych systemów nauczania i wychowania osób niesłyszących pozwala zaprezentować metody i formy kształcenia oraz komunikacji. Rozwój nauk medycznych i technicznych w pełni znajduje zastosowanie w postępowaniu profilaktycznym, leczniczym i rehabilitacyjnym osób niesłyszących.
SYNERGIZM WZROKOWO-SŁUCHOWY Współdziałanie wzroku i słuchu w odbiorze informacji słownej oraz wzajemne wzmacnianie się bodźców odbieranych równolegle przez oba zmysły. Ze zjawiskiem tym, w znacznej mierze opartym na domyśle, mamy do czynienia przy odczytywaniu mowy z ust przez osobę ze znacznym uszkodzeniem słuchu. Nakładanie się na siebie i uzupełnianie bodźców wzrokowych i słuchowych, nawet wówczas, gdy bodźce słuchowe mają charakter w znacznym stopniu ograniczony, pozwala na zwiększenie efektywności odbioru. Każdy, nawet szczątkowy, element odbioru słuchowego, pomaga w efektywnym synergicznym odbiorze wzrokowo-słuchowym.
SYSTEM JĘZYKOWO-MIGOWY (pełny) Nałożenie elementów takich jak, znaki migowe, alfabet palcowy jako uzupełnienie końcówek fleksyjnych, na indywidualne mówienie, zgodne z szykiem polskiego języka dźwiękowego. Jest to połączenie wszystkich trzech elementów: np. szyk: Czy lubisz czytać książki? Mówienie: Czy lubisz czytać książki? Znaki migowe: „czy”+„lubić”+„czytać”+„książka”. Alfabet palcowy: „czy” + „lubić + isz” + „czytać” + „książka + i + „?”
SYSTEM JĘZYKOWO-MIGOWY (SJM) System językowo-migowy (SJM) nazywany również „JĘZYKIEM MIGANYM”. Nie pełni funkcji języka naturalnego, lecz stanowi subkod języka polskiego, a posługiwanie się SJM ma charakter hybrydowy. Użycie SJM polega na posługiwaniu się językiem mówionym, przy jednoczesnym użyciu znaków migowych. Znaki migowe wzięte z PJM oraz alfabet palcowy wstawia się w wyrazy i końcówki wyrazów, co daje efekt symultanicznego, złożonego przekazu informacji językowych na bazie dwóch modalności: słuchowej i wzrokowej. SJM jest wizualnym odbiciem struktury gramatycznej języka polskiego.
SYSTEM JĘZYKOWO-MIGOWY (uproszczony) Nałożenie znaków migowych na indywidualne mówienie, zgodne z szykiem polskiego języka dźwiękowego. Jest to połączenie wszystkich trzech elementów: np. szyk: Czy lubisz czytać książki? Mówienie: Czy lubisz czytać książki? Znaki migowe: „czy”+„lubić”+„czytać”+„książka”.
ŚWIADOMOŚĆ METAJĘZYKOWA Zdolność mówienia o językach, jako językach. Jest ona stymulowana porównywaniem dwóch języków. Mamy na myśli dwujęzyczność, poznanie języka migowego i fonicznego, co pozwala na poszerzenie wiedzy kulturowej i na rozwijanie świadomości językowej.
ŚWIADOMOŚĆ METAKULTUROWA Świadomość istnienia kultur (kultura Głuchych i kultura słyszących). Ta wiedza pozwala na porównywanie kultur, a także na lepsze funkcjonowanie w nich, ze względu na ich współistnienie i niemożność wykluczenia.
THE FAMILY DOG W dosłownym tłumaczeniu: RODZINNY PIES. To określenie funkcjonuje w amerykańskiej społeczności Głuchych i odnosi się do sytuacji, kiedy osoba G/głucha jest przez słyszących członków traktowana jak rodzinny pies. Zazwyczaj dzieje się tak podczas spotkań rodzinnych, kiedy to wszyscy słyszący członkowie rozmawiają ze sobą, śmieją się, żartują, a osobę G/głuchą oddzielają od siebie niewidzialnym murem. G/głuchy siedzi przy stole, nie odzywa się, obserwuje wszystkich niczym pies. Patrzy na ich usta, stara się zrozumieć cokolwiek, ewentualnie patrzy w sufit, innymi słowy, zachowuje się jak najlepszy przyjaciel człowieka.
TOTALNA KOMUNIKACJA To „filozofia” porozumiewania się z wykorzystaniem wszystkich dostępnych środków. Główną jej zasadą jest idea „by rozumieć i być rozumianym”. Dzięki takim założeniom dziecko głuche ma prawo do: 1) wypowiadania się w sposób spontaniczny i rozwijający jego środki porozumiewania się, 2) swobodnego wyboru ulubionego sposobu porozumiewania się w jakiejkolwiek sytuacji, 3) stworzenia wspólnego języka w klasie szkolnej na podstawie języka migowego i języka mówionego, 4) samozadowolenia poprzez skuteczne porozumiewanie się.
UKŁAD (w odniesieniu do znaku migowego) Element dystynktywny w każdym znaku języka migowego. Układ najczęściej jest określony daktylografią, bądź niestandardowym układem ręki, podobnie jak „ruch” czy „lokalizacja” jest bardzo istotny dla przekazu znaku.
UNIWERSYTET GALLAUDETA Jedyny na świecie uniwersytet dla osób G/głuchych, mieszczący się w Waszyngtonie (USA). Uczelnia ta oferuje niesłyszącym studentom możliwość osiągnięcia dobrego poziomu wyższego wykształcenia na różnych kierunkach zarówno humanistycznych, jak i ścisłych.
VIA Państwowy Ośrodek Leczenia Zaburzeń Zdrowia Psychicznego i Zaburzeń Słuchu. To ośrodek powstały w Holandii, przeznaczony wyłącznie dla głuchych i niedosłyszących pacjentów z zaburzeniami psychiatrycznymi i zaburzeniami z nimi związanymi. Leczenie oferowane przez VIA obejmuje różne formy psychoterapii, lekcje psychologii, terapie niewerbalne, tj. terapia sztuką, terapia psychomotoryczna, ergoterapia, warsztaty i treningi służące uczeniu się i doskonaleniu umiejętności praktycznych i społecznych itp.
VLOG Sposób wyrażania własnych myśli i poglądów w formie video i umieszczanych w internecie. Bardzo rozpowszechniony wśród osób niesłyszących. Może być odpowiednikiem bloga.
WKŁADKA USZNA Niezbędny element każdego zausznego aparatu słuchowego. Podstawowym zadaniem wkładki usznej jest mocowanie dźwiękowodu łączącego aparat słuchowy z kanałem usznym. Wkładka uszna przenosi dźwięki wzmocnione przez aparat słuchowy w głąb przewodu słuchowego zewnętrznego, uszczelnia go tak, aby nie dopuścić do sprzężenia akustycznego, czyli piszczenia aparatu. Indywidualna wkładka uszna musi być precyzyjnie wykonana i idealnie pasować kształtem do kanału usznego. Prawidłowo wykonana wkładka powinna się łatwo wkładać i wyjmować z ucha. W zależności od stopnia upośledzenia słuchu wykonuje się odpowiednie wkładki uszne, jak również wkładki przeciwwodne, np. dla pływaków, w różnych wariantach kolorystycznych.
ZAIMEK Wskazuje osoby, przedmioty itd, bez dokładnego ich nazywania. Zaimki mogą być: ja, ty, my wy, oni, mój, ten, tamten, twój, wasz, nasz, ich, jego, jej.
ZNAK MIGOWY DYNAMICZNY Znak migowy, w którym ruch jest integralną częścią.
ZNAK MIGOWY STATYCZNY Znak migowy, w którym nie występuje element ruchu.
ZNAKI DAKTYLOGRAFICZNE Znaki oznaczające poszczególne litery alfabetu polskiego, liczby, działania arytmetyczne, skróty miar metrycznych oraz skrótowce.
ZNAKI IDEOGRAFICZNE Znaki pojęciowe, oznaczające określane słowo (wyraz) lub zwrot.
Projekt i realizacja